Het virtuele Schaatsenmuseum | Schaatsenmaker

Schaatsenfabriek N.V. "Batavus", Heerenveen

Andries Gaastra, de grondlegger van het Batavusconcern, lijkt een ondernemende man te zijn geweest. In 1904 is hij 25 jaar als hij in Heerenveen een winkel opent waar o.a. klokken,naaimachines en fietsen worden verkocht. Rond 1910 doet hij ook in schaatsen. Hij koopt de onderdelen elders en assembleert ze zelf om ze onder eigen merk te verkopen. In 1917 neemt hij het eveneens in Heerenveen gevestigde fietsenfabriekje Phoenix over, dat de basis werd voor de verdere uitbouw van het bedrijf als industrieel concern van betekenis. Wanneer hij voor het eerst gebruik maakt van de handelsnaam Batavus is niet bekend, maar op 18 januari 1933 stond er een advertentie voor Batavus schaatsen in het Nieuwsblad van Friesland.

Het jaar daarop laat hij een nieuwe fabriek bouwen. De gevel wordt gesierd met de naam in trotse letters: Batavus Rijwiel- en schaatsenfabrieken. De foto hieronder is waarschijnlijk van oudere datum, als er intussen aan de linkerkant een nieuw kantoorgebouw is naast gezet. In 1934 werken er circa 40 personen.

Op de wereldtentoonstelling die in 1935 in Brussel werd gehouden worden Batavus schaatsen bekroond met 'de hoogste onderscheiding', zoals blijkt uit de onderstaande advertentie.

In 1939 neemt zoon Gerrit de directie van het bedrijf over. Hij brengt een aluminium schaats op de markt onder de naam Silumin, een samentrekking van silicium en aluminium. Maar evenals de aluminium schaatsen van Schaatsenfabriek E. Vonk in Oudeschoot werd dit geen succes. Mogelijk mede door het invallen van de oorlog en de schaarste aan metalen die al spoedig ontstond.

Kort na de oorlog wordt de fietsenproductie gescheiden van die van de schaatsen en het schaatsenbedrijf verhuist naar een eigen gebouw. De winters zijn matig en de afzet en dus de productie van schaatsen loopt terug. Batavus introduceert twee B-merken: IISNOCHT en ARMADA, die het heel goed doen als instapmodel voor kinderen.

Omstreeks 1950 worden metalen noren in het productieprogramma opgenomen om aan de toenemende vraag te voldoen. Maar schaatsen zijn een seizoengebonden product en daarmee een onzekere basis onder een gezond bedrijf. Batavus kiest eieren voor zijn geld en verkoopt in 1955 de voorraad onderdelen en gerede schaatsen aan de Sneker handelsonderneming Zandstra. Zandstra verkocht ze vervolgens uit onder de naam Batavus - Sneek.

Van dan af concentreert atavus zich op de productie en verkoop van fietsen. En zoals we weten, met succes. Het oude Batavus leeft tegenwoordig voort in het beursgenoteerde Accell.

Bron: Wiebe Blauw, Van glis tot klapschaats, 2001