Het virtuele Schaatsenmuseum | Schaatsen van een messenmaker

De schaatsen van een messenmaker
Schaatsenmaken was traditioneel het handwerk van een smid. De smid beschikte over vuur, aambeeld, flinke hamers en stevige armen om ijzer en staal te vormen tot een fraai schaatsijzer. Hij liet zich de voetstapels toeleveren door een timmerman en de leertjes door een tuigmaker. Soms ging het andersom; dan had de timmerman de leiding. Als in het midden van de 19e eeuw een messenmaker een paar schaatsen maakt, is dat dan ook best bijzonder. Een messenmaker werkte doorgaans met andere materialen en veel nauwkeuriger. Het hier getoonde paar schaatsen, dat omstreeks 1860 moet zijn gemaakt door de Rotterdamse messenmaker A. van den Oudenhove, laat zien waartoe dit kon leiden. Een paar dingen vallen meteen op: • het zilverkleurige binnenrandje in de krul; • het zilverkleurige beslag; • de gaten in de schaatsijzers; • de kokertjes in de sleuven voor de leertjes. Het detail hieronder laat deze bijzonderheden nog eens uitvergroot zien. Het zilverkleurige metaal is alpaca, een legering van nikkel, koper en zink. Dit materiaal wordt in de wandeling ook wel Berlijns zilver genoemd, een zilverimitatie die ook door edelsmeden wordt gebruikt. Bij het schoonmaken bleek verrassenderwijs dat de voetstapels niet van hout zijn gemaakt maar van hoorn of een daarop lijkende kunststof. Waarschijnlijk gaat het om keratine, een uit melkeiwitten gewonnen stof. Detail 1 laat zien dat dit materiaal, als het tegen het licht wordt gehouden, enigszins transparant is. Daarbij valt bovendien op dat het materiaal een vezelstructuur heeft die lijkt te duiden op een verbinding met cellulose. Om welk materiaal het precies gaat is (nog) niet bekend, maar het lijkt hetzelfde materiaal te zijn als waarvan destijds de heften van messen wel werden gemaakt. Helaas zijn de twee ringen in het hakdeel van de voetstapels niet meer aanwezig. De groeven laten duidelijk zien dat ze er wel zijn geweest (detail 2 en 3). Aangenomen wordt dat ook deze ringen van alpaca waren gemaakt. Uit deze twee afbeeldingen blijkt ook dat de moertjes niet helemaal hetzelfde zijn. Dit komt omdat van het ene moertje het zilverkleurige plaatje waarmee de moeren werden bekleed, is verdwenen. Al met al een bijzonder paar schaatsen dat de naam van hun maker met ere draagt. Aangenomen wordt dat het om een uniek exemplaar gaat, dat werd gemaakt voor eigen gebruik.	detail 1 detail 2 detail 3 detail 4
© 2002-12 The virtual Ice Skates Museum. All rights reserved. home \| sitemap \| copyright \| contact

De schaatsen van een messenmaker

Schaatsenmaken was traditioneel het handwerk van een smid. De smid beschikte over vuur, aambeeld, flinke hamers en stevige armen om ijzer en staal te vormen tot een fraai schaatsijzer. Hij liet zich de voetstapels toeleveren door een timmerman en de leertjes door een tuigmaker. Soms ging het andersom; dan had de timmerman de leiding.

Als in het midden van de 19e eeuw een messenmaker een paar schaatsen maakt, is dat dan ook best bijzonder. Een messenmaker werkte doorgaans met andere materialen en veel nauwkeuriger. Het hier getoonde paar schaatsen, dat omstreeks 1860 moet zijn gemaakt door de Rotterdamse messenmaker A. van den Oudenhove, laat zien waartoe dit kon leiden.

Een paar dingen vallen meteen op:

• het zilverkleurige binnenrandje in de krul;
• het zilverkleurige beslag;
• de gaten in de schaatsijzers;
• de kokertjes in de sleuven voor de leertjes.

Het detail hieronder laat deze bijzonderheden nog eens uitvergroot zien.

Het zilverkleurige metaal is alpaca, een legering van nikkel, koper en zink. Dit materiaal wordt in de wandeling ook wel Berlijns zilver genoemd, een zilverimitatie die ook door edelsmeden wordt gebruikt.

Bij het schoonmaken bleek verrassenderwijs dat de voetstapels niet van hout zijn gemaakt maar van hoorn of een daarop lijkende kunststof. Waarschijnlijk gaat het om keratine, een uit melkeiwitten gewonnen stof. Detail 1 laat zien dat dit materiaal, als het tegen het licht wordt gehouden, enigszins transparant is. Daarbij valt bovendien op dat het materiaal een vezelstructuur heeft die lijkt te duiden op een verbinding met cellulose. Om welk materiaal het precies gaat is (nog) niet bekend, maar het lijkt hetzelfde materiaal te zijn als waarvan destijds de heften van messen wel werden gemaakt.

Helaas zijn de twee ringen in het hakdeel van de voetstapels niet meer aanwezig. De groeven laten duidelijk zien dat ze er wel zijn geweest (detail 2 en 3). Aangenomen wordt dat ook deze ringen van alpaca waren gemaakt. Uit deze twee afbeeldingen blijkt ook dat de moertjes niet helemaal hetzelfde zijn. Dit komt omdat van het ene moertje het zilverkleurige plaatje waarmee de moeren werden bekleed, is verdwenen.

Al met al een bijzonder paar schaatsen dat de naam van hun maker met ere draagt. Aangenomen wordt dat het om een uniek exemplaar gaat, dat werd gemaakt voor eigen gebruik.

detail 1

detail 2

detail 3

detail 4